Rańsk i dobra rańskie: dwory nad Jeziorem Rańskim

Rańsk jako wieś powstał w 1496 roku, gdy wielki mistrz Henryk Reuss von Plauen nadał ziemie braciom Küchmeister von Sternberg. Od nazwy jeziora okoliczne włości nazywano dobrami rańskimi. Przetrwały do 1780 roku, a potem poszczególne majątki-wsie uzyskały samodzielność i przeszły w ręce innych rodów. Rańsk należał kolejno do rodzin von Boyen, von Taubenheim, von Gröben i von Berg.

Z dóbr rańskich wydzieliły się między innymi Orzyny, Popowa Wola i folwark Zalesie. Na początku XX wieku część majątku w Rańsku rozparcelowano. Do 1954 roku wieś była siedzibą gminy Rańsk. Z dawnej zabudowy folwarcznej przetrwały czworak, obora i budynki młyna, dawna mleczarnia z wysokim kominem oraz szkoła z przełomu XIX i XX wieku. Kościół ewangelicki, murowany z szachulcowym szczytem, wzniesiono w latach 1815-1817; w środku zachował się żeliwny piec i tablice poległych.

Przy drodze wojewódzkiej nr 600 nad wodą leży dziś niewielka wieś ze stawami rybnymi i domkami letniskowymi, opisanymi w wpisie agroturystyka i domki. O pałacu w sąsiednim Zalesiu przeczytasz w tekście Pałac w Zalesiu, a o innych dworach w dworach i parkach gminy.