Jedwabno: historia gminy w skrócie

Zanim przyszli Krzyżacy, tereny dzisiejszej gminy zamieszkiwało pruskie plemię Galindów, które zapisał już geograf Ptolemeusz około 150 roku n.e. Wedle opisu na stronie gminy najazd Jaćwingów spustoszył ich ziemie jeszcze przed 1225 rokiem, więc Krzyżacy zastali okolicę prawie bezludną. Kolonizacja ruszyła około 1380 roku. W Jedwabnie na miejscu dawnego grodziska stanął wtedy drewniano-murowany zameczek myśliwski, a pierwszy dokument o miejscowości z 1383 roku mówi o wapnie z Jedwabna użytym do budowy zamku w Nidzicy.

Przez stulecia okolice Jedwabna należały do orbity Nidzicy; do powiatu szczycieńskiego trafiły niemal w całości dopiero 1 stycznia 1955 roku. Dzisiejsza gmina to 31 151 ha, z czego około dwóch trzecich pokrywają lasy, a 6 procent wody. Leży tu 43 jeziora, a na kilometr kwadratowy przypada zaledwie około 12 mieszkańców. W 2024 roku gmina liczyła 3549 osób, w tym 1170 w samym Jedwabnie, a tworzy ją 17 sołectw.

Szczegóły o dziejach opisują osobne teksty: osadnictwo i nazwy wsi, losy wsi Małga i zameczek i plebania w Jedwabnie. Dziś gmina znana jest z czystych jezior, wśród nich Świętajna Narckiego, i z chronionych lasów, na przykład rezerwatu Dęby Napiwodzkie.