Pasym w XIX i XX wieku: kolej, wodociągi, uniwersytet ludowy

W latach 1854-1855 w miejscu starego ratusza stanął nowy, neogotycki gmach, a w 1883 roku miasto dostało połączenie kolejowe z Olsztynem i Szczytnem. W 1888 roku działały już szpital, straż pożarna i mleczarnia, w 1910 i 1911 roku zbudowano wodociągi z wieżą ciśnień i łaźnię miejską. Nad jeziorem Kalwa powstał w 1923 roku ośrodek sportów wodnych, a kilka lat później w Rudziskach Pasymskich pensjonat, w lesie miejskim zaś skocznia narciarska i tor saneczkowy. Pasym był więc już przed wojną miejscem wypoczynku.

W nocy z 22 na 23 stycznia 1945 roku miasto zajęła Armia Czerwona, a około 30 procent zabudowy leżało w gruzach. Jeszcze w tym samym roku otwarto szkołę podstawową i, w grudniu, Mazurski Uniwersytet Ludowy; w marcu 1946 roku Pasym przestał być miastem i został wsią gminną. W latach 70. i 80. nad Kalwą działało kilkanaście ośrodków wypoczynkowych (w sezonie 1987 gmina wskazuje 13 obiektów z ponad 1,3 tysiąca miejsc), po 1990 roku wiele z nich zlikwidowano razem z zakładami pracy.

Prawa miejskie wróciły 1 stycznia 1997 roku. Dziś miejscowość kojarzy się ze spokojem nad wodą i należy do sieci miast Cittaslow. Wcześniejsze wieki opisuje wpis Pasym - historia miasta w skrócie, a zabytki z tamtych czasów ratusz i wieża ciśnień.