Wielbark w XIX i XX wieku: kolej, wojna, powrót praw miejskich

W XIX wieku Wielbark rozwijał sukiennictwo; sukno trafiało na rynki warszawskie i królewieckie, a cła z 1823 roku na wwóz do Królestwa Polskiego uderzyły w sukienników, choć wielbarskie targi nadal przyciągały kupców z całych Mazur. W latach 1860-1862 zbudowano drogę do Szczytna, a 1 lipca 1900 roku oddano linię kolejową Szczytno-Wielbark-Nidzica. Wojny napoleońskie przyniosły straty: w 1807 roku spłonęły 24 domy i 221 zabudowań, w 1812 roku kolejne 22 domy. W styczniu 1813 roku w Wielbarku przebywał car Aleksander I.

W sierpniu 1914 roku okolica znalazła się na szlaku walk pod Tannenbergiem (zob. pomnik generała Samsonowa). W 1944 roku stacjonowały tu oddziały naprawcze niemieckiej 102 Brygady Pancernej, a 21 stycznia 1945 roku wkroczyła Armia Czerwona; zniszczenia szacowano na 60 procent zabudowy. 26 maja 1945 roku powstał powiat szczycieński, a w 1946 roku Wielbark i Pasym utraciły prawa miejskie (zob. Pasym w XIX i XX wieku). W 1976 roku reforma administracyjna ukształtowała obecne granice gminy, a w 1990 roku odbyły się pierwsze wolne wybory gminne.

Wcześniejsze dzieje: historia miasta w skrócie. Prawa miejskie wróciły 1 stycznia 2019 roku.